بیا بازم مثل قدیم با همدیگه بریم شمال!*     نگاهي از پنجره‌ي پُشتي به نمایشگاه عکس "جایی دورتر" کیارنگ علایی     مقدمه:   هفته دوم تیر ماه 1388 نخستین نمایشگاه انفرادی کیارنگ علایی با عنوان "جایی دورتر" برگزار شد. وی متولد 1355 مشهد و عکاس، فیلمساز، نویسنده ی مشهدی است که بی شک یکی از بهترین عکاسان حال حاضر خراسان است. تا به حال دبيري و داوری چندین جشنواره داخلی از جمله داوری یازدهمین دوسالانه ملي عکس ایران و حضور در جشنواره های متعدد خارجی را پشت سر گذاشته است و حالا با انبوهی از تجربه و بعد از 6 سال عکاسی شاهد برگزاری نمایشگاه عكسش در خانه هنرمندان مشهد بودیم.   همین حالا که دارید این یادداشت را می خوانید به راحتی سه ماه از افتتاح نمایشگاه «جایی دورتر» نخستین نمایشگاه عکس انفرادی کیارنگ علایی گذشته است. و حالا بعد از گذر این 90 روز و کلی نقد و نظر که در نشریات حقیقی و مجازی منتشر شده می‌خواهم از پنجره ی پشتی وارد نمایشگاه بشوم و چیزهایی را باز بینی کنم. کیارنگ علایی از آن دست عکاسانی است که هنرمند است، یعنی نخست هنرمند است و بعد عکاس! نه اینکه عکاس باشد و به اين دليل هنرمند صدایش کنند! این دو خیلی با هم متفاوت است. هنرمند بودن، وي‍ژگي ها و ملزوماتي دارد که بعضی ها دارند و بعضی ها ندارند. هنرمند باید دست به خلق جهانی تازه بزند، باید برود به سمت یک جهان بینی شخصی و همراه با روزگار خویش. عکس های كيارنگ علايي برخواسته از ذهن و دلمشغولی های شخصی اوست و به درستی زباني را انتخاب کرده که می تواند با یک فریم، تو را درگیر دنیایی کند پر از نشانه وسوال. تا نام کیارنگ علایی می آید باید انتظار خیلی چیزها را داشت؛ وقتی به نمایشگاه او می روی باید بدانی که سبک کارش چیست، باید او را در کلاس درس اش، در داستان هایش، در ترجمه هایش و در فيلم هايش جستجو کرده باشی تا بتوانی به دیدن عکس هایش بروی. صد البته که این قانون نوشته شده نیست.این "باید" ها برای آن هایی است که انتظار عکس هایی كاملا متعارف و كلاسيك را از او دارند، عكس هايي كه در زمان حيات  برسون ثبت مي شد. باید با ابزار و فن آوري هاي دیجیتال، که در خدمت هنر(در اینجا عکاسی) آمده است آشنا باشی تا بتوانی روح عکس های او را درک کنی. برای من بیینده براستي چه فرقی می کند که این عکس ساخته شده یا نه؟ چه فرقی می کند که کدام تکه از جهان را عکاس برش زده و به گوشه ی دیگرش وصل کرده و کولاژی تازه از دیدگاه خودش به ما نشان داده است؟ در «جایی دورتر» که قدم می زدم حرف ها و عکس العمل های دیگر عکاسان را می شنيدم، برایم بسیار جالب بود شنيدن مكرر سوالاتي از اين دست: 1- آیا اینها با فتوشاپ هم کار شده است؟ 2- آقا! این صندلی همینجا بوده یا خودت آنرا اينجا اضافه كرده اي؟ 3- اصلا چرا با دوربین دیجیتال عکاسی می کنید؟آنالوگ روح بهتری نداره؟  4- اینها که عکس نیست! اینها تصویر سازیه! و انبوهي خیلی سوالات دیگر که واقعا جوابی را نمی شود برایشان پیدا کرد!   متاسفانه در مشهد عده ای قليل هستند كه با آدرس اشتباه دادن به عکاسان جوان، دیدگاه این عکاسان را نسبت به هنر گسترده عکاسی محدود می کنند و اغلب اين عكاسان جوان با تاثير از اين آدرس هاي غلط، به نقدهاي شخصي از عكس ها و نمايشگاه ها مي پردازند، حال آن كه نقدهایشان بیش تر به زیر سوال بردن ابزار دیجیتال و دنياي جديدي است كه ديجيتال بر روي انسان ها گشوده است.  این نگاه ها به زعم من به دلیل دوری از عکاسی روز جهان است که توليدات معاصر را مطالعه نمي كنند تا ببينند عكاسان معاصر در دهه ي اخير چه آثاري را توليد كرده اند و اصلا عكاسي به چه پيشرفت هايي رسيده است. خیلی ها عکس های کیارنگ علایی را تصویر سازی می دانند نه عکاسی! به زعم آنها عکاسی فقط يك معنا دارد و آن عبارت است از اینکه تو به عنوان عکاس حق هیچگونه دخالت در آنچه که روبه رویت ميگذرد را نداری و باید مثلا یک درخت را عينا همانگونه که داری می بینی ثبت و ارائه كني! اگر تو در واقعيت موضوع دخالت كني و از آن « واقعيتي تازه» بسازي اين ديگر تصوير سازي است و در تعريف عكاسي نمي گنجد! کیارنگ علایی، می خواهد با عکاسی به طرح پرسشی تازه برسد، او داستان می نویسد، ترجمه می کند، فیلم می سازد، اما فراتر از همه اين ها عکاسی تریبون ذهن اوست. عکاسی ذهني و تجريدي بهترین انتخاب برای هنرمندی است که می خواهد جهان خود را به چالش بکشد. او می تواند همه چیز را در خدمت هدفش حذف یا اضافه کند و به جهان بینی تازه ای در کارش برسد. اما بهترین عکس نمایشگاه به باور من عکس «کبریت های سوخته» بود که با انتخاب صحیح بافت، اكسپوز، كنتراست و نوع رنگ و هارمونی توانسته بود به خوبی نمایانگر هدف عكاس  باشد و حرف هاي زيادي براي گفتن داشت. کبریت هایی که هر کدام می توانند نشانگر بخشی از انسان هایی باشند که هیچ وقت دیده نشده اند، هيچ وقت به شمار نيامده اند، هيچ وقت به كار گرفته نشده اند و سوخته اند!   نمایشگاه جایی دورتر، به اعتقاد من فصل تازه ای بود در کارنامه هنری کیارنگ علایی و باز شدن جهتی تازه در عکاسی شهرمان.     * برگفته از ترانه " شمال"، اثر: یغما گلرویی